Dışkı Kaçırma

Çocuklarda dışkı kaçırma olarak da bilinen enkoprezis durumu, dışkının kolonda veya rektumda birikmesi ve iç çamaşırını sürekli kirletmeye neden olmasıdır. Dışkı tutulmak istense bile çamaşıra sızmıştır ve sürekli tutma çabası bağırsak hareketini kontrol edememeye neden olmaktadır. Dışkı kaçırma problemi, çocukların tuvalet alışkanlığı edindiği dönemden sonra ortaya çıkmaktadır.

Çocuğun bu durumla karşılaştığında utanması ve sosyal ortamlara karışmak istememesi, belirgin bir psikolojik semptomdur. Doğru zamanda doktora başvurulmalı, tanı ve tedavi için geç kalınmamalıdır.

Enkoprezis (Çocuklarda Kaka Kaçırma) Nedir?

Enkoprezis (çocuklarda kaka kaçırma); tuvalet eğitimini tamamlamış ve gelişimsel olarak en az 4 yaşına gelmiş çocukların, kıyafetlerine ya da uygun olmayan yerlere istemsiz veya bazen bilinçli olarak büyük tuvaletini kaçırması durumudur.

Halk arasında büyük tuvaletini tutamama hastalığı olarak da bilinen enkoprezis, genellikle kronik kabızlığa bağlı taşma inkontinansı şeklinde gelişebileceği gibi, tamamen psikolojik ve duygusal stres faktörlerinden de kaynaklanabilir.

Çocuklarda hem fiziksel hem de sosyal gelişimi olumsuz etkileyen bu sağlık sorunu, doğru bir tedavi planı ve uzman desteğiyle tamamen çözülebilen bir durumdur.

Çocuklarda Dışkı Tutamama Belirtileri

Çocuklarda dışkı tutamama ilk olarak iç çamaşırsa ishale benzer şekilde dışkı görülmesi ile fark edilmektedir. Çocukların bu durumu 2-4 yaşları arasında yaşaması normal kabul edilse de 4 yaşından sonra birkaç defa yaşandığında bir uzmana başvurulması gerekmektedir.

Bununla beraber; alt ıslatma, idrar kaçırma, mesane enfeksiyonları, tembel bağırsak hareketleri, kabızlık, karın ağrısı ve iştahsızlık dışkı tutamama belirtileri arasındadır.

Çocuklarda Kaka Kaçırma Neden Olur?

Çocuklarda kaka kaçırma (enkoprezis) nedenleri temelde fiziksel (organik) ve psikolojik faktörler olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Bu durumun en sık karşılaşılan fiziksel nedeni, uzun süren kronik kabızlık problemidir; bağırsakta biriken sert dışkının etrafından sızan sıvı dışkı, çocuğun kontrolü dışında dışarı taşar.

Psikolojik kaka kaçırma nedenleri arasında ise hatalı veya baskıcı tuvalet eğitimi, yeni bir kardeşin doğumu, okul değişimi, aile içi huzursuzluklar ve tuvalet yaparken canının acımasından korkma gibi yapısal kaygılar yer alır.

Çocuklarda büyük tuvaletini tutamama sorununun kalıcı olarak çözülmesi için öncelikle bu gizli nedenlerin bir uzman tarafından doğru teşhis edilmesi gerekir.

5, 7 ve 9 Yaşındaki Çocuğun Altına Kaka Yapması Nedenleri

5, 7 ve 9 yaşındaki çocuğun altına kaka yapması, genellikle tuvalet eğitiminin çoktan tamamlanmış olması gereken gelişim dönemlerinde ortaya çıktığı için ebeveynlerde büyük bir endişe yaratır.

Bu yaş gruplarındaki enkoprezis vakalarının arkasında çoğunlukla gözden kaçan kronik kabızlık yer alır; çocuk oyuna daldığında ya da tuvalete gitmeyi ertelediğinde bağırsak genişler ve çocuk dışkılama hissini kaybederek istemsizce sızıntı yaşar.

Ayrıca bu yaşlar; okula başlama (okul tuvaletini kullanmak istememe), performans kaygısı, akran zorbalığı veya aile içi stres gibi psikolojik kaka kaçırma tetikleyicilerinin en yoğun görüldüğü dönemlerdir.

5, 7 veya 9 yaşındaki bir çocukta görülen büyük tuvaletini tutamama problemi, çocuğun sosyal olarak özgüvenini zedelemeden, çocuk cerrahisi ve çocuk psikiyatrisi iş birliğiyle multidisipliner bir şekilde ele alınmalıdır.

Psikolojik Kaka Kaçırma: Bilerek Altına Kaka Yapan Çocuğa Nasıl Davranmalı?

Psikolojik kaka kaçırma durumlarında çocukların bilerek altına kaka yapıyor gibi görünmesi, genellikle kelimelerle ifade edemedikleri gizli bir duygusal stresin, tepkinin veya ilgi arayışının dışa vurumudur.

Bu süreçte ebeveynlerin sergileyeceği tutum, tedavinin başarısında en kritik rolü oynar.

Altına kaçıran bir çocuğa karşı kesinlikle kızılmamalı, cezalandırma yoluna gidilmemeli ve çocuk başkalarının yanında asla ayıplanmamalıdır. Öfke içeren tepkiler çocuğun kaygısını artırarak problemin kronikleşmesine neden olur.

Bunun yerine, sakin ve şefkatli bir yaklaşım benimsenmeli, çocuğun bu eylemi sizi cezalandırmak için değil, yardıma ihtiyacı olduğu için yaptığı unutulmamalıdır.

Ebeveynlerin çocukla güven bağını taze tutması ve süreci bir çocuk psikiyatrisi veya pedagog desteğiyle, suçlayıcı olmadan yönetmesi en doğru adımdır.

Dışkı Kaçırma Türleri

Dışkı kaçırma çocuklarda iki türde karşımıza gelir. İlk olarak kabızlık ile ilişkilendirilen retansif (birikme) tip tanısı konulabilir. Diğer tür de kabızlık bulgusu görülmeyen retansif olmayan tip’tir.

Retansif tip dışkı kaçırmada çocuk isteyerek dışkısını tutabilmektedir. Dışkılama hissi geldiğinde bağırsaklarda ağrı görülebilmektedir. Rektumda fazla miktarda dışkı bulunmaktadır.

Retansif olmayan tip enkoprezis tanısı konulması için çocuğun 4 yaşından büyük olması ve en az bir ay boyunca belirtiler göstermesi gerekmektedir.

Kaka kaçırma sorununun uzun süre devam ettiği ve başka fiziksel bir sorun görülemeyen çocuklar bu tür için uygun denilebilmektedir. Dışkı kaçırma problemi ile doktora başvuran hastaların çoğunda retansif tip görülmektedir.

Dışkı Kaçırma Tanısı Nasıl Konulur?

Dışkı kaçırma sorununun tanısı için öncelikle kalın barsağın son kısmının ve anal bölgenin rektal muayene ve birtakım testler gerekmektedir. Gereklilik halinde kolonoskopi, ultrason, MR, anal manometri ile organik sebepler ortaya konabilir yapılmalıdır.

Karın filmi çekilebilir ve kalın bağırsak incelenebilir.

Dışkı Kaçırma Nasıl Tedavi Edilir?

Dışkı kaçırma tedavisinde öncelikle hastanın semptomları ve fiziki muayenesi ile dışkı kaçırma tipinin hangisi olduğu belirlenmektedir. Hastalığın altında yatan sebep belirlendikten sonra tedavi düzenlenmelidir.

Ciddi bir tıbbi sorun bulunmuyorsa, ilk olarak pelvik taban kaslarına yönelik egzersizler uygulanmaktadır. Bazı ilaçlar ve beslenme önerileri ile tuvalete çıkma kontrol altına alınmaktadır.

Ayrıca kabızlık ve dışkı kaçırmaya sebep olabilecek psikolojik etkenlerde saptanarak psikolojik destek alınmalıdır. Kabızlıktan kaçınmak, bol su tüketmek, süt ürünlerini azaltmak, lif oranı yüksek besinler tüketmek yapılacak besin değişikleri arasındadır.

Çocuklarda bu yaşam tarzı değişiklikleri zor olabileceği için hafif şekilde geçiş yapılmalıdır.

Dışkı kaçırma problemi bu tarz değişiklikler ve ilaç tedavisi ile iyileşme sağlanabilmektedir. Pelvik taban rehabilitasyonu ile durumun tekrarlama ihtimali azaltılabilir.

Basit yöntemler ile geçmeyen dışkı tutamama sorunu için farklı tedavi yöntemlerine başvurulmaktadır. Cerrahi ile kas onarımı gündeme gelebilir.

Çocuklarda Kaka Kaçırma İçin Hangi Doktora Gidilir?

Çocuklarda kaka kaçırma durumu uzun bir süre devam ettiğinde, ek olarak iştahsızlık vb. belirtiler görüldüğünde mutlaka bir çocuk cerrahisine başvurulmalıdır.

Çocuk cerrahi uzmanları, kaka kaçırma ve dışkı tutamama problemleri ile tanı ve tedavi koyabilecek uzman doktorlardır. 

Kaynakça

Türk, E., vb. (2017). Successful management without protective colostomy in an adult patient with imperforate anus and severe constipation.

Türk, E. (2024). Çocuklarda Megarektum ve Dirençli Kabızlığa Bağlı Kalın Bağırsak Genişlemesi: Cerrahi Yaklaşımlar.

Benninga, M. A., Nurko, S., Faure, C., vb. (2016). Childhood Functional Gastrointestinal Disorders: Neonate/Toddler and Child/Adolescent.

Koppen, I. J., von Gontard, A., vb. (2015). Management of functional non-retentive fecal incontinence in children.

Carrington, E. V., Scott, S. M., vb. (2020). International Anorectal Physiology Working Group (IAPWG) recommendations for standardized testing.