Gece Altını Islatan Çocuklara Uyarılar

Enürezis Nokturna (Gece Altını Islatma) Nedir?

Enürezis nokturna, halk arasında gece altını ıslatma veya gece yatak ıslatma olarak bilinen, çocuğun uyku sırasında istemsizce idrarını kaçırmasıdır.

Küçük yaşlarda oldukça sık görülen bu durum, normal gelişim sürecinin bir parçası olarak kabul edilir; ancak 5 yaşından sonra devam etmesi hâlinde çocuklarda psikolojik ve sosyal zorluklara yol açabileceği için klinik bir değerlendirme konusu hâline gelir.

Enürezis nokturna, halk arasında gece altını ıslatma veya gece yatak ıslatma olarak bilinen, çocuğun uyku sırasında istemsizce idrarını kaçırmasıdır.

Küçük yaşlarda oldukça sık görülen bu durum, normal gelişim sürecinin bir parçası olarak kabul edilir; ancak 5 yaşından sonra devam etmesi hâlinde çocuklarda psikolojik ve sosyal zorluklara yol açabileceği için klinik bir değerlendirme konusu hâline gelir.

Gece altını ıslatma sıklığı yaş ilerledikçe azalır (her yıl yaklaşık %15 oranında azalma görülür), ancak bireylerin yaklaşık %1'inde 18 yaşına kadar sebat edebilir.

Erkek çocuklarında gece işeme problemi daha sık görülür. Ailede benzer bir öyküye sahip çocuklarda enürezis nokturnanın daha sık izlenmesi, durumun genetik bir yatkınlıkla da ilişkili olabileceğini göstermektedir.

Gece Altını Islatmanın Farklı Türleri Var mıdır?

Enürezis nokturna farklı klinik şekillerde ortaya çıkabilir. Çocukların büyük bir kısmı (yaklaşık %90'ı), bebeklikten itibaren hiç 6 aylık kuru bir dönem yaşamamış çocuklardır.

Daha az görülen bir grup ise, 6 aydan uzun süre kuru kaldıktan sonra tekrar gece alt ıslatmaya başlayan çocuklardır.

Ayrıca enürezis nokturna, gündüz işeme problemlerinin eşlik edip etmediğine göre de sınıflandırılır. Bu ayrımın doğru yapılması, çocuğa uygulanacak yaklaşımı belirlemede önemli rol oynar.

Bazı durumlarda gece altını ıslatma, altta yatan bir böbrek veya mesane (idrar torbası) sorununun dışa vurumu da olabilir.

Çocuklarda Gece Altını Islatma Neden Olur?

Tıbbi bir rahatsızlığa bağlı gelişen gece ıslatmalarını bir kenara bırakırsak, gece alt ıslatmanın hangi mekanizmalarla ortaya çıktığına dair çeşitli görüşler bulunur.

Çocuklarda gece boyunca üretilen idrar miktarının yetişkinlere kıyasla daha fazla olduğu, buna karşın mesane (idrar torbası) kapasitesinin daha küçük ve işeme sıklığının daha yüksek olduğu bilinmektedir.

Bu doğal gelişimsel özelliklere, çocukluk çağında görülen derin ve uzun uyku dönemleri de eklenince, gece alt ıslatmaya elverişli bir zemin oluşabilir.

Bu gelişimsel etkenlerin dışında; çocukluk çağı şeker hastalığı, böbreğin idrarı konsantre etme kapasitesindeki bozukluklar veya mesanenin işlevsel sorunları gibi durumlar da gece altını ıslatmanın altında yatan nedenler arasında yer alabilir.

Gece Altını Islatma Tanısı Nasıl Konur?

Enürezis nokturna tanısı için çocuğun gece ve gündüz işeme alışkanlıkları, sıvı tüketim düzeni, uyku alışkanlıkları ile sosyal ve psikolojik durumu geniş kapsamlı olarak değerlendirilmelidir.

Gerekli görüldüğünde aileden, çocuğun tükettiği sıvının türünü, miktarını ve işeme saatlerini içeren birkaç günlük bir işeme günlüğü tutması istenebilir.

İdrar tahlili, değerlendirmenin vazgeçilmez bir parçasıdır. Çok nadir durumlarda, uzman hekim tarafından gerekli görülürse kan tahlili, ultrasonografi veya işeme sırasında çekilen görüntüleme tetkikleri gibi ileri incelemelere de başvurulabilir.

Çocuklarda Gece Altını Islatma Nasıl Tedavi Edilir?

Enürezis nokturna tedavisinde yaklaşım, çocuğun durumuna göre farklılık gösterir. Öncelikle varsa sıvı tüketim alışkanlıkları, tuvalet alışkanlıkları ve uyku düzeniyle ilgili aileye yönelik bilgilendirme yapılır; birçok çocukta bu basit düzenlemeler bile önemli fayda sağlayabilir.

Bu önerilerin yeterli olmadığı durumlarda, çocuğun yaşına, gece ıslatma sıklığına ve eşlik eden bulgulara göre farklı tedavi yaklaşımları gündeme gelebilir.

Bunlardan biri, mesanenin gece idrarla dolduğunda çocuğu uyandırmayı hedefleyen alarm temelli yöntemlerdir; bu yöntemde iç çamaşırına yerleştirilen bir düzenek, ıslanma anında çalarak çocuğun uyanmasını ve tuvalete gitmesini sağlar.

Bu yaklaşımın etkili olabilmesi için belirli bir süre düzenli uygulanması gerekir.

Bazı vakalarda, hekim tarafından uygun görülmesi hâlinde ilaç temelli tedavi yaklaşımları da tedaviye eklenebilir.

Hangi tedavi yönteminin, hangi süreyle ve nasıl uygulanacağı; çocuğun yaşı, gece ıslatmanın sıklığı ve eşlik eden bulgular değerlendirilerek yalnızca bir çocuk cerrahisi veya çocuk sağlığı uzmanı tarafından belirlenmelidir.

Tedavi sürecine çocuğun yanı sıra ailenin de aktif katılımı, başarı için önemlidir.

Ailelerin Gece Altını Islatan Çocuğa Yaklaşımı Nasıl Olmalıdır?

Gece alt ıslatma süreci yalnızca çocuğu değil, birçok aileyi de sosyal ve psikolojik açıdan zorlayabilir. Bilinmesi gereken en önemli nokta, 5 yaşından sonra devam eden gece altını ıslatmanın ciddiye alınması ve durumun üstünün örtülmemesi gerektiğidir.

Aileler, çocuğun bu durumu kasıtlı olarak yaşadığını veya zihinsel bir sorundan kaynaklandığını düşünmemeli; çocuğa karşı anlayışlı ve sabırlı bir tutum sergilemeli, cezalandırıcı yöntemlerden kesinlikle kaçınmalıdır.

Halk arasında yaygın olan; durumun bel bölgesindeki bir açıklıktan kaynaklandığı, sünnet ile geçeceği veya cezalandırma yöntemlerinin fayda sağladığı yönündeki asılsız inanışlara itibar edilmemeli, süreç mutlaka bir uzman desteğiyle yönetilmelidir.

Hasta ve Ailelere Öneriler

• Gündüz boyunca istediği kadar su içebilir ve sulu gıdalar yiyebilir. Ancak akşam olduktan sonra su, süt gibi sıvı gıdalar ve sulu meyvalar tüketmemelidir.
• Gündüz çişi gelince hemen idrarını yapmamalı, mümkünse 15-30 dakika tutmaya çalışmalıdır. Gündüz idrar yaparken 2-3 porsiyon halinde yapmalıdır. Bir defada tüm idrarını boşaltmamalıdır.
• Yatmadan hemen önce mutlaka tuvalete gitmelidir.
• Yattıktan 2 saat sonra çocuğunuzu uyandırarak tuvalete götürünüz. Tuvalette en az 2 dakika oturmasını sağlayınız. Bu sırada çocuk tam uyanmış olmalı, yarı uyanık halde olmamalıdır.
• Çocuğunuzu yatağını ıslatmadan kalktığı sabahlarda ödüllendiriniz.
• Çocuğunuz eğer yatağı ıslatmışsa, yatağını ve pijamasını kendi yıkamalı veya yıkanmasına yardım etmelidir.
• Çocuğunuzu asla cezalandırmayın ve küçük düşürücü sözler söylemeyiniz.
• Çocuğunuz bir takvim tutmalı ve bu takvime kuru uyandığı sabahlar güneş resmi, yatağını ıslattığı sabahlar yağmur resmi yapmalı ve bu takvimi kontrole gelirken getirmelidir.

                                                                                                                                                                                                            Prof Dr. Erdal TÜRK